ඔබේ ශරීරය ගැන සැලකිලිමත් වනවා සේම ඔබේ මානසික සෞඛ්යය ගැන සැලකිලිමත් වීමත් ඉතාමත් වැදගත්.
විශේෂයෙන්ම ජීවිතය කාර්යබහුල වන විට අපට හැඟෙන දැනෙන දේ නොසලකා හැරීම සාමාන්ය දෙයක්. නමුත් සමහර අවස්ථාවලදී අපේ මානසික මට්ටම පිරිහී යන බව අපටම වැටහෙන්නේ නැහැ.
මානසික සෞඛ්ය ගැටලු විවිධ ආකාරවලින් මතුවිය හැකියි. ඔබේ සිතුවිලි, හැඟීම් සහ හැසිරීම් වල සිදුවන වෙනස්කම් කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමෙන් මෙම අනතුරු ඇඟවීමේ ලක්ෂණ (Red Flags) කල්තියා හඳුනාගත හැකියි.
මෙම ලකුණු නොසලකා හැරීමෙන් ඉදිරියේදී මීට වඩා බරපතල අභියෝග වලට මුහුණ දීමට සිදුවිය හැකි නිසා, ඔබට ඇත්තටම හැඟෙන්නේ කෙසේද යන්න ගැන අවබෝධයෙන් සිටීම වැදගත්.
ඔබේ මානසික සෞඛ්යය අවදානමක පවතින බව පෙන්වන ප්රධාන ලක්ෂණ 5ක් පහත දැක්වේ.
1. නින්දේ රටාවන්හි වෙනස්කම්
ඔබට හදිසියේම නින්ද යාමට අපහසු වීම හෝ නින්දේදී නිතර ඇහැරීම සිදු වේ නම්, එය යම් ගැටලුවක ලකුණක් විය හැකියි.
සමහර විට ඔබ රාත්රියේ අවදියෙන් සිටින විට ඔබේ මනස නිශ්ශබ්ද නොවන බවක් ඔබට දැනෙන්නට පුළුවන.
අනිත් අතට, ඔබ වෙනදාට වඩා වැඩිපුර නිදාගන්නා නමුත් තවමත් දැඩි තෙහෙට්ටුවක් දැනේ නම්, එයින් අදහස් වන්නේ ඔබේ ශරීරය මානසිකව දැඩි පීඩනයකට (Overwhelmed) ලක්ව ඇති බවයි.
නින්ද නොමැතිකම හෝ අධික නිදිබර ගතිය ඔබේ මනෝභාවයට සහ එදිනෙදා ශක්තියට සෘජුවම බලපායි. එබැවින් නින්දේ සිදුවන ඕනෑම වෙනසක් ගැන දැඩි අවධානයක් යොමු කරන්න.
2. උනන්දුවක් නොමැතිකම
ඔබ පෙරදී ඉතා කැමැත්තෙන් කළ ක්රියාකාරකම් හෝ විනෝදාංශ කෙරෙහි තිබූ උනන්දුව නැති වී යාම ප්රධාන අනතුරු ඇඟවීමකි.
මෙය ‘Anhedonia’ ලෙස හඳුන්වන අතර, මෙයින් අදහස් වන්නේ පෙරදී ඔබට සතුටක් ගෙන දුන් දේවලින් සතුටක් ලැබීමේ හැකියාව අඩු වී යාමයි.
යහළුවන් සමඟ එළියට යාම, පවුලේ අය සමඟ කාලය ගත කිරීම වැනි සරල දේවලින් පවා ඈත් වීමට සිතේ නම්, එය විශාදය (Depression) හෝ දැඩි ආතතියේ ලකුණක් විය හැකියි.
ඔබ යම් දෙයක් ගැන උද්යෝගිමත් වීමට අපහසුතාවයක් දක්වයි නම්, මොහොතක් නතර වී ඒ ගැන සොයා බැලීම වැදගත්ය.
3. ඉක්මනින් කේන්ති යාම සහ මනෝභාවයන් වෙනස් වීම
ඉඳහිට කේන්ති යාම සාමාන්ය වුවත්, ඔබ නිතරම අසහනයෙන් හෝ කෝපයෙන් පසු වේ නම් එය මානසික ගැටලුවක ලකුණක් විය හැකියි.
කිසිදු හේතුවක් නොමැතිව අන් අයට දොස් පැවරීම හෝ අධික ලෙස සංවේදී වී ඇඬීමට සිතීම වැනි දේ සිදු වන්නේ නම්, ඔබ දැඩි ආතතියකට හෝ කාංසාවකට (Anxiety) පත්ව සිටිනවා විය හැකියි.
මෙවැනි අවස්ථාවකදී ඔබේ සිත ඇතුළත සිදුවන්නේ කුමක්දැයි වටහා ගැනීමට උත්සාහ කරන්න. ඔබ විශ්වාස කරන කෙනෙකු සමඟ කතා කිරීම හෝ වෘත්තීය සහාය ලබා ගැනීම මෙයට විසඳුමකි.
ඔබේ හැඟීම් නොසලකා හරින්නේ නැතිව ඒවා පිළිගෙන යහපත් අතට හැරීමට පියවර ගන්න.
4. අවධානය යොමු කිරීමේ අපහසුව
කිසිම දෙයකට අවධානය යොමු කිරීමට නොහැකි වීම හෝ නිතරම මනස වෙනතක යාම ඉතා කරදරකාරී තත්ත්වයකි.
වැඩක් කිරීමට උත්සාහ කරන විට මනස වෙනත් දේවලට යොමු වීම, කියවන දෙයක් හෝ බලන වැඩසටහනක් මතක තබා ගැනීමට අපහසු වීම මෙයට ඇතුළත් වේ.
සංවාදයක නිරත වන විට පවා ඔබට අන් අය පවසන දේ මඟ හැරේ නම්, එයින් පෙනී යන්නේ ආතතිය හෝ කාංසාව ඔබේ මානසික සෞඛ්යයට බලපා ඇති බවයි. මෙම තත්ත්වය නිසා තීරණ ගැනීම සහ මතකය දුර්වල විය හැකියි.
5. ශාරීරික රෝග ලක්ෂණ
මානසික සෞඛ්ය ගැටලු ශාරීරිකවත් පෙන්නුම් කළ හැකියි. නිතර දැනෙන අධික තෙහෙට්ටුව, හිසරදය, බඩේ අමාරුව හෝ මාංශ පේශිවල තද බව (Muscle tension) ආතතියේ ප්රතිඵල විය හැකියි.
එසේම ආහාර රුචිය නැති වීම හෝ අධික ලෙස ආහාර ගැනීම නිසා බරෙහි සිදුවන වෙනස්කම් ද මෙයට ඇතුළත් වේ.
ඔබේ මනස සහ ශරීරය එකිනෙකට තදින් බැඳී පවතී. එබැවින් ඇඟට දැනෙන අපහසුතා නොසලකා හරින්නේ නැතිව ඔබේ මානසික මට්ටම ගැනත් විමසිලිමත් වන්න.
ඔබේ ශාරීරික සෞඛ්යය වගේම මානසික සෞඛ්යයත් අතිශයින් වැදගත්. ඉහත සඳහන් කළ ලක්ෂණ ඔබට දැනේ නම්, එයින් අදහස් කරන්නේ ඔබ දුර්වල අයෙකු බව නොව, ඔබට විවේකයක් හෝ උදව්වක් අවශ්ය බවයි. විශ්වාසවන්ත අයෙකුට පවසන්න, අවශ්ය නම් උපදේශනය (Counseling) සඳහා යොමු වන්න.
